Ochrona rzeki Wilgi

Rzeka Wilga jest cenna przyrodniczo. Zarówno w samych wodach jak też w Dolinie Wilgi znajduje się wiele chronionych, a nawet rzadkich gatunków roślin i zwierząt, o czym dokładnie piszemy w dalszej części:

Chronione gatunki flory

Chronione gatunki fauny

Co najważniejsze w Dolinie Wilgi zachował się jeszcze cały ekosystem nadrzeczny obejmujący nadbrzeżne łąki i lasy łęgowe. Miejsca takie objęte są szczególną ochroną w Polsce jak i w Unii Europejskiej.

Wiele osób niszczy tą ostoję natury, czy to w sposób zamierzony czy też nieświadomy. Nasze stowarzyszenie stara się chronić Dolinę Wilgi przed zagrożeniami ze strony osób prywatnych jak też urzędów publicznych.

---

W ramach ochrony rzeki Wilgi robimy:

• sprzątamy lasy i koryto rzeki Wilgi,
• prowadzimy monitoring zdarzeń (więcej w części: Monitoring),
• interweniujemy w urzędach, których działania mogą naruszyć, a nawet zniszczyć środowisko naturalne Doliny Wilgi (więcej w części: Protest przeciwko korytarzom drogi S7),
• pomagamy urzędom zajmującym się ochroną środowiska zachować naturalny ekosystem rzeki Wilgi (więcej w części: Użytek ekologiczny „Dolina Wilgi”),
• poznajemy faunę i florę miejsca i dzielimy się tą wiedzą z innymi, aby pokazać piękno i wartość siedlisk nadrzecznych, i wzbudzić szacunek dla przyrody u lokalnych mieszkańców.

---

Mamy nadzieję, że nasza działalność choć w niewielkim stopniu przyczyni się do zachowania naturalnego charakteru Doliny Wilgi.

Dalej

Monitoring

Monitoring to obserwacja tego, co zmienia się w Dolinie Wilgi, zarówno zmian pozytywnych, jak i negatywnych. Staramy się dokumentować pojawiające się rośliny i zwierzęta, zwłaszcza chronione, dzielimy się zdjęciami urokliwych meandrów rzeki.

Zachęcamy do włączenia się do akcji monitorowania Doliny Wilgi. Każdy może podzielić się swoim spostrzeżeniem. Wybierzcie się w Dolinę Wilgi na spacer, zróbcie zdjęcia, i prześlijcie do nas. Wierzymy, że będzie to dla Państwa przyjemność, a dla nas radość i pomoc.

Dalej

Użytek ekologiczny "Dolina Wilgi"

Już od lat 80 ubiegłego wieku Dolina Wilgi uznana została za obszar cenny i wartościowy pod względem przyrodniczym, o czym świadczą opracowania naukowe. Piękno tego rejonu zostało też zauważone przez wrażliwych i bardziej świadomych mieszkańców, którzy dostrzegli jego wartość.

W roku 2000 powstał projekt utworzenia użytku ekologicznego „Dolina Wilgi”. W rok później powstała pierwsza inwentaryzacja środowiska przyrodniczego, która miała posłużyć utworzeniu użytku ekologicznego. Pomysł czekał jednak na realizację ponad 20 lat.

Pierwsza strona ulotki o projektowanym użytku ekologicznym "Dolina Wilgi", przygotowanej przez UMiGW w 2001 r.

W Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Miasta i Gminy Wieliczka z 4.03.2008 roku tereny wzdłuż rzeki Wilgi zostały wskazane jako wartościowe biologicznie z rekomendacją do utworzenia użytku ekologicznego.

Dużo wody musiało jednak upłynąć w Wildze zanim pomysł został podjęty na nowo. Stało się to na początku 2022 roku. Wszczęto procedurę utworzenia użytku, którą prowadził Referat Ochrony Środowiska Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka. W tym mniej więcej czasie do sprawy przyłączyło się nasze stowarzyszenie.

Od tej pory poszło już, powiedzmy, szybko. W lecie i jesieni 2022 r. powstała druga inwentaryzacja i waloryzacja przyrodnicza na obszarze przewidzianym do utworzenia użytku, autorstwa dr. Macieja Kozaka i mgr Anny Boguś. Pod koniec tegoż roku wyznaczono też działki ewidencyjne, które miały wejść w skład użytku, oraz wytyczono teren. W sierpniu 2023 r. uzyskano pozytywną opinię Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Krakowie.

Nasze Stowarzyszenie pilotowało w urzędzie proces przygotowania uchwały o utworzeniu użytku. Staraliśmy się być na bieżąco, dopingowaliśmy i popieraliśmy działania urzędu.

We wrześniu 2022 r. na nasz wniosek dopisano powstanie użytku ekologicznego „Dolina Wilgi” do celów powstającej w tym czasie „Strategii Rozwoju Miasta i Gminy Wieliczka na lata 2023 – 2030”.

19.09.2023 r. nastąpił wielki dzień – Rada Miasta i Gminy Wieliczka podjęła uchwałę nr LIX/841/2023 w sprawie ustanowienia użytku ekologicznego „Dolina Wilgi”. Byliśmy na posiedzeniu rady w tym dniu i nasz przedstawiciel zabrał głos popierając tą uchwałę.

Za utworzenie użytku ekologicznego „Dolina Wilgi” należą się podziękowania burmistrzowi Arturowi Koziołowi, Radzie Miasta i Gminy Wieliczak, ale przede wszystkim pracownikom Referatu Ochrony Środowiska UMiGW.

BARDZO DZIĘKUJEMY !!!

Dalej

Wsparcie akcji proekologicznych

Zgodnie ze statutem naszego stowarzyszenia, nasza działalność skierowana jest przede wszystkim na teren Doliny Wilgi, ale nie tylko. Działamy w powiecie wielickim i powiatach sąsiednich.
Popieramy akcje proekologiczne organizowane przez mieszkańców, jak też władze gmin i wsi.

Do tej pory włączyliśmy się w akcje:

• Światowy Dzień Ziemi (22.04.2023),
• sprzeciw przeciwko budowie drogi S7 przez Dolinę Wilgi,
• Światowy Dzień Ziemi (23.03.2024).

Sprzeciw przeciwko budowie drogi ekspresowej S7 przez Dolinę Wilgi jest bardzo szeroko zakrojoną akcją i opisujemy to szerzej w dalszej części Protest przeciwko korytarzom drogi S7. W ramach tego sprzeciwu współdziałamy z kilkoma komitetami i grupami mieszkańców: Golkowic, Wieliczki, Krakowa. Braliśmy udział w spotkaniach z: Generalną Dyrekcją Dróg Krajowych i Autostrad, Urzędu Miasta Krakowa, Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka. Prezentowaliśmy nasze analizy na posiedzeniach Rady Miasta Krakowa, Zespołu Parlamentarnego ds. budowy drogi S7.

Jeżeli chcielibyście Państwo, abyśmy się przyłączyli do innych akcji proekologicznych i wsparli Was, prosimy o kontakt.

Dalej

Protest przeciwko korytarzom drogi S7 przez użytek ekologiczny "Dolina Wilgi"

Najświeższe wiadomości w sprawie naszego zaangażowania przeciw S7 przez Dolinę Wilgi można znaleźć na Facebooku naszego stowarzyszenia: XXX

27 stycznia 2022 r. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad przedstawiła Studium Korytarzowe dla budowy drogi ekspresowej S7 Kraków – Myślenice. Ta długo oczekiwana przez Małopolan droga stała się nagle zmorą dla mieszkańców południowego Krakowa, Wieliczki, Myślenic, oraz południowych miejscowości podkrakowskich.

Do tej pory wszystkie plany prowadzenia drogi S7 zakładały przebudowę drogi DK7 (Zakopianki) dostosowując jej parametry do kategorii drogi ekspresowej. Wszystkie plany zagospodarowania na tym odcinku uwzględniają rezerwy terenu pod taką właśnie przebudowę Zakopianki.
Tymczasem GDDKiA pokazała 6 wariantów korytarzy drogi S7 Kraków – Myślenice całkowicie nowymi trasami, począwszy od autostrady A4, a skończywszy na włączeniu w istniejącą już drogę S7 w Myślenicach.

Przebieg wszystkich wariantów korytarzy w Studium Korytarzowym GDDKiA. Mapy korytarzy można pobrać tutaj.

Dla nowych tras nie ma żadnych rezerw terenowych, więc wytyczono je przez tereny mieszkaniowe, w wielu obszarach gęsto zabudowane. Mieszkańcy tych terenów, z których część dopiero co postawili wymarzone domy, postanowili przeciwstawić się takiemu taktowaniu ich przez urząd. Powstały komitety protestacyjne, grupy mieszkańców, stowarzyszenia, które rozpoczęły protest przeciwko budowie nowej drogi przez ich tereny. Również nasze stowarzyszenie przyłączyło się do protestu.

Niestety aż cztery z sześciu wariantów korytarzowych przecina Dolinę Wilgi. Mało tego, studium GDDKiA proponuje powstanie węzłów zjazdowych w tej dolinie. Oznacza to, że Dolinę Wilgi przetnie nie tylko droga S7, ale także główne drogi dojazdowe do węzłów. Skutkiem tego będzie całkowite zniszczenie naszej doliny uznanej za cenny użytek ekologiczny prawnie chroniony. To wzbudziło absolutny sprzeciw naszego stowarzyszenia.

Węzły zjazdowe na korytarzach 2 - 5 w Dolinie Wilgi przedstawione w Studium Korytarzowym GDDKiA.

27 kwietnia 2022 r. Rada Miasta Krakowa podjęła rezolucje skierowaną do GDDKiA oraz do ministra infrastruktury, dotyczącą budowy odcinka drogi ekspresowej S7 Kraków – Myślenice. W rezolucji apelowano o wycofanie z opracowania wariantów 1 – 5 przechodzących przez południowe dzielnice Krakowa, oraz o przeprowadzenie konsultacji społecznych z mieszkańcami na trasie wariantu 6. Nasz przedstawiciel prezentował na tym posiedzeniu analizę ponadnormatywnego ruchu na autostradzie A4 po włączeniu do niej drogi S7 między węzłami Kraków – Południe a Kraków – Bieżanów, co może prowadzić do blokowania się tego odcinka.

Odpowiedzią ze strony GDDKiA była propozycja przedstawienia tzw. wariantu społecznego, akceptowanego przez urzędy i mieszkańców. Termin przedstawienie wariantu społecznego wyznaczono na koniec lipca 2023 r., który później został przedłużony do końca września 2023 r.

20 maja 2022 r. prezydent Krakowa powołał Zespół zadaniowy ds. opracowania propozycji przebiegu na terenie Gminy Miejskiej Kraków korytarza dla drogi ekspresowej S7 odcinek Kraków - Myślenice. Zespół ten przygotował propozycje dwóch nowych korytarzy omijających tereny mieszkalne w Krakowie: zachodni oraz wschodni. Propozycje te nie zostały zaakceptowane przez burmistrzów sąsiednich gmin i nie doszło do porozumienia.

Przebieg proponowanych korytarzy opracowanych przez krakowski Zespół zadaniowy.

Również w maju (12.05.2022 r.) powstał zespół parlamentarny ds. przebiegu drogi S7 w Małopolsce. Zespół ten zorganizował spotkania z mieszkańcami: Krakowa, dzielnicy X Swoszowice, Wieliczki, Myślenic, Mogilan. Przedstawiciele naszego stowarzyszenia brali udział w większości tych spotkań prezentując analizy dotyczące konfliktu drogi z użytkiem ekologicznym „Dolina Wilgi”, możliwościami realizacji drogi S7 po trasie przebudowanej „Zakopianki”, kolizji z dawną kopalnią soli „Barycz”.

23 maja 2023 r. GDDKiA ogłosiła przetarg na opracowanie Studium Techniczno – Ekonomiczno – Środowiskowego (STEŚ). W warunkach tego przetargu nie wskazano rozwiązania konkretnych wariantów korytarzy drogi S7, ale określono obszar, na którym ma zostać zaprojektowana droga. Obszar ten pokrywał się z obszarem analizowanym w Studium Korytarzowym z 2022 r., do którego dodano analizę korytarzy skrajnych (krakowskich) oraz analizę przebudowy „Zakopianki”. Zwycięzca ma 6 lat na wykonanie STEŚ. Przetarg ten został rozstrzygnięty 4 października 2023 r., ale zwycięzka firma wycofała się z podpisania umowy. 22.11.2023 r. GDDKiA powtórnie ogłosiła przetarg, który został rozstrzygnięty 11.01.2024 r. Opracowanie STEŚ wykonuje firma IVIA z siedzibą w Katowicach, z którą podpisano umowę 14.03.2024 r. Stowarzyszenie nasze przekazało do GDDKiA wszystkie materiały przedstawiające problemy prowadzenia drogi S7 w kolizji z użytkiem ekologicznym "Dolina Wilgi". Materiały te przekazane miały być do zwycięzcy przetargu, który powinien je wziąć pod uwagę.

Wszystkie komitety i grupy mieszkańców wysłały wiele pism do różnych urzędów z argumentami, dlaczego droga ekspresowa nie powinna przebiegać przez ich tereny. Odbyło się też wiele spotkań z władzami i burmistrzami gmin, z posłami i senatorami z okręgu Małopolski.

Nasze stowarzyszenie współpracuje ze wszystkimi grupami i komitetami mieszkańców, które protestują przeciwko korytarzom S7 wyznaczonym przez GDDKiA w kolizji z użytkiem ekologicznym "Dolina Wilgi". Najważniejsze bowiem jest powstrzymanie machiny biurokratycznej, która za nic ma utratę nieruchomości mieszkańców, oraz dewastację środowiska. Samodzielnie, albo z innymi komitetami, wysłaliśmy mnóstwo pism i petycji do urzędów.
Przygotowaliśmy też wiele analiz pokazujących błędy i braki przy opracowaniu Studium Korytarzowego przez GDDKiA. Ich wyniki przekazaliśmy do GDDKiA, radnych Krakowa, posłów, oraz prezentowaliśmy na posiedzeniach zespołów. Na bazie analiz domagamy się odrzucenia wariantów korytarzy drogi S7 przecinających Dolinę Wilgi. Jest to możliwe poprzez kilka możliwości:

• powrót do wcześniejszej koncepcji poprowadzenia drogi ekspresowej S7 po trasie obecnej „Zakopianki” z konieczną jej przebudową, jako wariantu najmniej kolidującego z zabudową oraz najmniej ingerującą w środowisko,
• opracowanie korytarza zbliżonego do wariantu 6 z ominięciem Wieliczki i włączeniem się do A4 w węźle Niepołomice albo Targowisko,
• opracowanie korytarza zachodniego z włączeniem się do A4 w węźle Morawica albo Kraków – Bielany.

Linki do analiz przygotowanych przez nasze stowarzyszenie podane są poniżej.

Proces wytyczenia i budowy drogi ekspresowej jest długotrwały i zajmie ok. 10 lat. Jesteśmy jednak zdeterminowani i będziemy protestować tak długo, jak będzie trzeba. I chcemy to wyraźnie powiedzieć: nie jest to protest przeciwko drodze S7 w ogóle, ale przeciwko zniszczeniu cennego i malowniczego miejsca jakim jest Dolina Wilgi. Mamy nadzieję, że nam się powiedzie.

---

Analizy Studium Korytarzowego opracowane przez nasze stowarzyszenie:

1. Niezgodność proponowanych korytarzy z obowiązującym planem wojewódzkim oraz rozporządzeniem rządowym.
2. Włączenie S7 i S52 do autostrady A4 w Krakowie całkowicie sparaliżuje ruch na tej drodze.
3. Zaniżone natężenia ruchu w studium korytarzowym.
4. Analiza utrudnień w budowie drogi S7 w korytarzu drogi krajowej DK7 „Zakopianki”.
5. Słuszność przebudowy drogi DK7 „Zakopianki”.
6. Kolizje korytarzy 2 ÷ 5 z użytkiem ekologicznym „Dolina Wilgi”.
7. Kolizje korytarzy 2 ÷ 5 z kopalnią „Barycz”.
8. Niesłuszne odrzucenie korytarzy: Morawica, Niepołomice, Targowisko.
9. Koszty wykupu gruntów.
10. Kiedy społeczeństwo powinno protestować przeciwko korytarzom drogi S7 ?
11. Nie uwzględniona zmiana kierunku natężenia ruchu na wschód.
12. Zagrożenie przez korytarze 2 ÷ 5 drogi ekspresowej S7 Kraków – Myślenice dla użytków ekologicznych – obszarów cennych przyrodniczo.

---

Poniżej linki do stron innych grup protestujących przeciw drodze S7 przez użytek ekologiczny "Dolina Wilgi":

SPRZECIW S7 - wariant przez Janowice i okolice

STOP S7 Kraków

STOP S7 w Golkowicach i Podstolicach

Dalej

Protest przeciwko korytarzom drogi S7 przez użytek ekologiczny "Dolina Wilgi (cd.)"

Najświeższe wiadomości w sprawie naszego zaangażowania przeciw S7 przez Dolinę Wilgi można znaleźć na Facebooku naszego stowarzyszenia: STOP s7 - Ratujmy Dolinę Wilgi

3 listopada 2025 r. GDDKiA przedstawiła społeczeństwu pierwsze wyniki Studium Techniczno-Ekonomiczno-Środowiskowego (STEŚ), oraz zaproponowała przebiegi 6 wariantów dla drogi eskspresowej S7 na odcinku Kraków - Myślenice.

Przebieg zaproponowanych przez GDDKiA wariantów korytarzy drogi S7 ze wskazaniem kolizji z użytkiem ekologicznym Dolina Wilgi. Mapy korytarzy można obejrzeć tutaj.

STEŚ zawierało kilkaset stron analiz, tabel, opisów i rysunków. Wszystkie te materiały udostępniono społeczeństwu do konsultacji.

Zaproponowane warianty bardzo nas zaniepokoiły, wręcz oburzyły. Bowiem trzy z sześciu korytarzy przechodzą przez Dolinę Wilgi i kolidują z użytkiem ekologicznym w niej ustanowionym. Od razu napisaliśmy do GDDKiA protest, zwracając uwagę, że wyznaczenie korytarzy przez obszar ochrony przyrody jest sprzeczny z prawem ochrony przyrody, jeśli są rozwiązania alternatywne. Wykonawca STEŚ założył, że przecięcie użytku ekologicznego jest dopuszczalne, gdyż można zastosować rozwiązania zabezpieczające. Te rozwiązania to:
"zabezpieczenie roślinności oraz odkrytych korzeni w czasie realizacji prac, odtworzenie warstwy humusu po wykonaniu robót, wprowadzenie nasadzeń zgodnych z gatunkami występującymi w użytku ekologicznym".
Wykonawca zignorował też najcenniejsze gatunki podlegające ochronie ścisłej, żyjące w użytku ekologicznym. Zaproponowane rozwiązania zabezpieczające są sprzeczne z zasadami ochrony ścisłej, a więc również są niezgodne z prawem.
Po naszej interwencji przeciwko łamaniu prawa ochrony przyrody zaprotestowała także gmina Wieliczka (rezolucja XXX) oraz starostwo wielickie (rezolucja XXX).

Spotkania informacyjne w ramach konsultacji społecznych rozpoczęły się 25.11.2025 r., zaś termin składania uwag do zaproponowanych wariantów oraz materiałów STEŚ upływał 15.01.2026. Przez całe 2,5 miesiąca, również w święta Bożego Narodzenia, analizowaliśmy udostępnione materiały. Ilość znalezionych błędów była bardzo duża, ale wszystkich zaskoczył kaliber tych błędów.

Błędy w STEŚ

Brak możliwości porównania zaproponowanych wariantów

Na podstawie materiałów przygotowanych przez wykonawcę STEŚ, GDDKiA zaproponowała 6 wariantów: A, B, C, D, E, F. Jednak trzy pierwsze analizowane były wg innych zasad niż trzy kolejne. Zastosowano inne kryteria w analizie, zastosowano inne ceny bazowe, wreszcie przyjęto inne rozwiązania projektowe. To oznacza, że nie było możliwości porównania wariantów A, B, C w stosunku do wariantów D, E, F.

Błędy w Wielokryterialnej Analizie Porównawczej

Podstawowym opracowaniem służącym wybraniu wariantów, jest wielokryterialna analiza porównawcza (WAP). Jest to metoda pozwalająca w sposób matematyczny i analityczny ustalić najlepsze warianty przebiegu drogi. Jak się okazało analiza została opracowana nie tylko niezgodnie z obowiązującymi wytycznymi, ale wbrew regułom logiki i matematyki. Wyniki tej analizy, a co za tym idzie wybór wariantów, były całkowicie błędne. Poniżej tego artykułu można znaleźć naszą analizę przedstawiającą błędy w przygotowanej WAP, oraz wpływ tych błędów na wyniki WAP.
Jednak nie tylko błędy WAP są karygodne. Na koniec Wykonawca odrzucił ponad sto (163) najlepszych wariantów (wszystkie z węzłów Skawina lub Południe). Nasuwają się więc pytania:

• Dlaczego Wykonawca nie wziął pod uwagę najkorzystniejszych wariantów ? Czy nie jest to manipulacja wynikami ?
• Po co została zlecona WAP, skoro jej najlepsze wyniki zostały odrzucone ? Po co marnujemy kolosalne pieniądze na opracowania, które są wykonane nierzetelnie i których nie bierze się pod uwagę ? (Wykonawca ma otrzymać za STEŚ ponad 23 mln zł)

3. Nierzetelna i niekompletna analiza możliwości przebudowy Zakopianki

Wykonawca STEŚ miał również dokładnie przeanalizować możliwość przebudowy istniejącej drogi DK7 "Zakopianki" do parametrów drogi ekspresowej. Wykonawca dokonał analizy wyłącznie w formie planów na mapach, oraz stwierdził, że niweleta istniejącej Zakopianki wyklucza zaprojektowanie drogi na wyższej prędkości niż 90 km/h. Na tej podstawie odradza przebudowę drogi DK7. Wykonaliśmy przekroje terenowe po przebiegach poszczególnych wariantów, jak też po przebiegu ewentualnej przebudowy Zakopianki. przekroje te można zobaczyć w kolejnej naszej analizie zamieszczonej pod tym artykułem. Po porównaniu przekrojów okazało się, że topografia terenu po trasie Zakopianki jest znacznie mniej zróżnicowana niż po trasach wszystkich zaproponowanych wariantów. Tak więc uzyskanie odpowiedniej niwelety drogi ekspresowej w przebudowywanym wariancie będzie o wiele łatwiejsze niż w innych wariantach. Wykonawca posłużył się więc całkowicie niesłusznym argumentem.
Na dodatek w zaproponowanych wariantach D, E, F również przyjął ograniczenie maksymalnej prędkości 90 km/h, i rekomendował te trasy. Jest to jawna manipulacja wnioskami.

4. Pogorszenie ruchu na autostradzie A4

Już po Studium korytarzowym dla tej drogi (2022 r.) ostrzegaliśmy przed nadmiernym dociążeniem autostrady A4 na południowym odcinku Balice - Bieżanów przez włączenie w nią ruchu z dróg S7 i S52. STEŚ ujawnia kolejne rozwiązania, które znacznie pogorszą komunikację na tym odcinku, a przecież wiemy, jak często jest on zakorkowany. Problemy mogą wyniknąć z lokalizacji nowych węzłów (Tuchowska lub Blacharska) w nieprzepisowych odległościach w stosunku do sąsiednich węzłów. Jak do tej pory odcinek autostrady Łagiewniki - Wielicka był ostatnim odcinkiem, którego długość spełniała parametry autostrady. W przypadku dodania węzła Tuchowska lub Blacharska, cała południowa obwodnica Krakowa od Balic do Bieżanowa nie będzie spełniała parametrów autostrady. Tak więc GDDKiA chce stanowczo pogorszyć ruch na obwodnicy Krakowa.

Wszystkie powyższe uwagi zgłosiliśmy Wykonawcy STEŚ w ramach konsultacji społecznych i liczymy na ich uwzględnienie. Przede wszystkim rezygnacji z proponowania wariantów przechodzących przez użytek ekologiczny Dolina Wilgi, co jest niezgodne z prawem ochrony środowiska.
Przez cały czas bierzemy również udział w protestach przeciwko drodze S7 w Dolinie Wilgi organizowanych przez społeczeństwo.

---

Analizy STEŚ opracowane przez nasze stowarzyszenie:

1. Błędy w Wielokryterialnej Analizie Porównawczej.
2. Niepełna i nierzetelna analiza przebudowy Zakopianki.
3. Łamanie prawa ochrony przyrody.

---

Poniżej linki do stron innych grup protestujących przeciw drodze S7 przez użytek ekologiczny "Dolina Wilgi":

SPRZECIW S7 - wariant przez Janowice i okolice

STOP S7 Kraków

STOP S7 w Golkowicach i Podstolicach

---

Najświeższe wiadomości w sprawie naszego zaangażowania przeciw S7 przez Dolinę Wilgi można znaleźć na Facebooku naszego stowarzyszenia: STOP s7 - Ratujmy Dolinę Wilgi

Dalej

Rzeka Wilga

Wg Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego:

Wilga – potok górski w powiecie wielickim, powstaje z połączenia dwu potoków, z których jeden płynie od wsi Ochojno Górne, drugi z pod Janowic. Wyniosłości otaczające ich źródła sięgają 360 m n.p.m. Połączywszy się na północny – wschód od Podstolic tworzą potok podążający w kierunku zachodnim na Golkowice, Zbydniowice do Wróblowic. Odtąd zwraca się Wilga ku północy i na Opatkowice, Jugowice, Łagiewniki podąża ku Wiśle, do której uchodzi przy Ludwinowie, naprzeciw Kazimierza, przedmieścia Krakowa. Całkowita długość wynosi około 25 km. W wodę bywa uboga.

Wilga 3, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIII: Warmbrun – Worowo, Warszawa 1893, s. 467.

Wilga to prawy dopływ Wisły, długości 24,1 km. Zbiera wody z Pogórza Wielickiego i jego przedproża, zbudowanego głównie z utworów fliszowych. Rzeka silnie meandrująca, w dolnym biegu na terenie Krakowa uregulowana. W górnym biegu toczy wody I klasy czystości, od Swoszowic zanieczyszczone, a w dolnym biegu od tzw. „Białych Mórz” (hałda dawnych Zakładów Sodowych) woda jest V klasy czystości, czyli bardzo zanieczyszczona.

A teraz trochę inaczej…

Na południe od Krakowa i na południowy zachód od Wieliczki wśród pagórków Pogórza Wielickiego przepływa niewielka rzeczka Wilga, która utworzyła malowniczą, ukrytą dolinę. Jest jedną z ostatnich nieuregulowanych rzek w Małopolsce, dlatego pełna jest meandrów, powalonych drzew, korzeni, nadbrzeżnych zarośli i konarów pochylających się nad jej biegiem. W lustrze wody odbijają się chmury, błękit nieba, korony drzew. Taka jest właśnie Wilga.

Trudno uwierzyć, że ta mała rzeczka może być tak urokliwa.

Wilga utworzyła dolinę, w której wije się jak wąż. Za każdym zakrętem odkrywa tajemnicę następnego zakola, kolejnego uroczego obrazu. Brzegi Wilgi wciąż jeszcze porośnięte są zagajnikami i łęgami, zbocza wzgórz po obu jej stronach, mimo iż są coraz gęściej zabudowane, są zielone, niekiedy jeszcze pokryte szachownicami pól.

W Dolinie Wilgi jest spokojnie, cicho, słychać śpiew ptaków. Przedzierając się przez zarośla można spłoszyć bażanty, usłyszeć dzięcioła albo patrona rzeki – wilgę. Można odnaleźć pnie drzew ogryzionych przez bobry, spod nóg uciekają przestraszone żaby. Na łąkach kwitnie wiele kwiatów i cykają świerszcze, w noc Świętojańską tańczą świetliki. Ze wzgórz nad doliną na południe rozpościera się panorama na Beskidy i Tatry, zaś na północ nocą można stanąć nad gwiazdozbiorem świateł Krakowa i Wieliczki.

Przyjedźcie nad Wilgę, pójdźcie choć kawałek jej biegiem – zobaczycie, że blisko osiedli nadal istnieje naturalny, unikatowy już świat. Wilgę przecina kilka szlaków turystycznych i tras rowerowych. Czasem ktoś zatrzymuje się na mostkach, aby popatrzeć na wodę, albo staje na stromym brzegu obok starej wierzby, by zachwycić się: "Łał, ale tu ładnie”. Naprawdę warto.

Dalej

Użytek ekologiczny "Dolina Wilgi"

Dolina Wilgi jest nie tylko piękna, ale jest siedliskiem wielu roślin i zwierząt, także chronionych. Piszemy o tym dokładnie w dalej:

Chronione gatunki flory

Chronione gatunki fauny

Cenne typy siedlisk

19.09.2023 r. na wniosek burmistrza Wieliczki Artura Kozioła, Rada Miejska Wieliczki podjęła uchwałę o ustanowieniu użytku ekologicznego „Dolina Wilgi” (dokładnie o procesie tworzenia użytku piszemy tutaj).

Obszar użytku ekologicznego Dolina Wilgi obejmuje około 5,9 kilometrowy odcinek doliny rzeki Wilgi znajdujący się na terenie Pogórza Wielickiego. Jest to jedna z najlepiej zachowanych pod względem geomorfologicznym dolin małych rzek podgórskich. Na tym odcinku Wilga płynie w głębokiej dolinie o stromych zboczach i płaskim dnie, tworzącym terasę zalewową, po której meandruje. Charakter rzeki zmienia się wraz z jej biegiem, od typowo podgórskiego w górnym biegu (Janowice, Koźmice Wielkie) do nieco spokojniejszego w rejonie Golkowic. Dno doliny robi się bardziej płaskie i coraz szersze, a nurt tworzy malownicze zakola (rzeka silnie meandruje). Wzdłuż cieku rosną zarośla łęgowe, miejscowo tworzące rozleglejsze lasy i zadrzewienia oraz łąki zmiennowilgotne i świeże.

Teren użytku ekologicznego Dolina Wilgi obejmuje obszar Doliny Wilgi na obszarze sołectw: Golkowice, Grabówki, Podstolice, Janowice, Sygneczów, Koźmice Wielkie na terenie gminy Wieliczka.

Mapa użytku ekologicznego "Dolina Wilgi" dostępna jest tutaj.

Dalej

Gatunki chronione flory

Poniżej lista chronionych gatunków flory, których występowanie zostało potwierdzone na terenie Doliny Wilgi.

Lp.	Nazwa polska	Nazwa łacińska	Forma ochrony	Zdjęcie
	MCHY	BRYOPHYTA
	ROKIETOWATE	HYPNACEAE
1	Mokradłoszka zaostrzona	Calliergonella cuspidata	Ochrona częściowa, Światowa Czerwona księga (LC)
	PAPROTNIKI	PTERIDOPHYTA
	SKRZYPOWATE
2	Skrzyp olbrzymi	Equisetum telmateia	Światowa Czerwona księga (LC)
	NASIENNE	SPERMATOPHYTA
	BOBOWATE
3	Wyka zaroślowa	Vicia dumetorum (sepium)	Polska Czerwona Lista -748. (NT), Światowa Czerwona księga (LC)
	BRZOZOWATE	BETULACEAE
4	Olsza czarna	Alnus glutinosa	Światowa Czerwona księga (LC)
5	Grab pospolity	Carpinus betulus	Światowa Czerwona księga (LC)
6	Brzoza brodawkowata	Betula pendula	Światowa Czerwona księga (LC)
	BUKOWATE
7	Dąb szypułkowy	Quercus robur	Światowa Czerwona księga (LC)
	CIBOROWATE	CYPERACEAE
8	Turzyca błotna	Carex acutiformis	Światowa Czerwona księga (LC)
9	Turzyca zaostrzona	Carex gracilis (acuta)	Światowa Czerwona księga (LC)
10	Turzyca dzióbkowata	Carex rostrata	Światowa Czerwona księga (LC)
11	Turzyca Hartmana	Carex hartmaniorum	Polska Czerwona Lista-143. (NT)
	GOŹDZIKOWATE	CARYOPHYLLACEAE
12	Goździk pyszny	Dianthus superbus	Ochrona ścisła, Polska Czerwona Lista – 252. (VU)
	JASKROWATE	RANUNCULACEAE
13	Pełnik europejski	Trollius europaeus	Ochrona ścisła, Polska Czerwona Lista – 723. (VU)
14	Knieć błotna	Caltha palustris	Światowa Czerwona księga (LC)
	KOSAĆCOWATE	IRIDACEAE
15	Kosaciec żółty	Iris pseudacorus	Światowa Czerwona księga (LC)
16	Kosaciec syberyjski	Iris sibirica	Ochrona ścisła, Polska Czerwona Lista – 388. (VU), Światowa Czerwona księga (NT)
17	Mieczyk dachówkowaty	Gladiolus imbricatus	Ochrona ścisła, Polska Czerwona Lista – 354. (NT), Światowa Czerwona księga (NT)
	LILIOWATE	LILIACEAE
18	Złoć żółta	Gagea Lutea	Światowa Czerwona księga (LC)
19	Lilia złotogłów	Lilium martagon	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
	OLIWKOWATE	OLEACEAE
20	Jesion wyniosły	Fraxinus excelsior	Światowa Czerwona księga (NT)
	PIERWIOSNKOWATE	PRIMULACEAE
21	Pierwiosnek (pierwiosnka) wyniosły	Primula elatior	Ochrona częściowa, Światowa Czerwona księga (LC)
	ROGATKOWATE	CERATOPHYLLACEAE
22	Rogatek sztywny	Ceratophyllum demersum	Światowa Czerwona księga (LC)
	RÓŻOWATE	ROSACEAE
23	Czeremcha zwyczajna	Padus avium	Światowa Czerwona księga (LC)
24	Krwiściąg lekarski	Sanguisorba officinalis	Światowa Czerwona księga (LC)
	ŚLAZOWATE	MALVACEAE
25	Lipa drobnolistna	Tilia cordata	Światowa Czerwona księga (LC)
	WIĄZOWATE	ULMACEAE
26	Wiąz szypułkowy	Ulmus laevis	Światowa Czerwona księga (LC)
27	Jawor	Acer pseudoplatanus	Światowa Czerwona księga (LC)
	WIERZBOWATE	SALICACEAE
28	Topola biała	Populus alba	Światowa Czerwona księga (LC)

Poniżej lista chronionych gatunków grzybów, których występowanie zostało potwierdzone na terenie Doliny Wilgi.

Lp.	Nazwa polska	Nazwa łacińska	Forma ochrony	Zdjęcie
	GRZYBY WIELKOOWOCNIKOWE	FUNGI
	SMARDZOWATE	MORCHELLACEAE
1	Mitrówka (smardz) półwolna	Morchella gigas	Ochrona częściowa, Polska Czerwona lista grzybów wielkoowocnikowych (R)

Dalej

Gatunki chronione fauny

Poniżej lista chronionych gatunków fauny, których występowanie zostało potwierdzone na terenie Doliny Wilgi.

Lp.	Nazwa polska	Nazwa łacińska	Forma ochrony	Zdjęcie
	SSAKI	MAMMALIA
	PARZYSTOKOPYTNE	ARTIODACTYLA
1	Jeleń szlachetny	Cervus elaphus	Światowa Czerwona księga (LC)
2	Sarna	Capreolus capreolus	Światowa Czerwona księga (LC)
	*	CETARTIODACTYLA
3	Dzik euroazjatycki	Sus scrofa	Światowa Czerwona księga (LC)
	DRAPIEŻNE	CARNIVORA
4	Borsuk	Meles meles	Światowa Czerwona księga (LC), Konwencja Berneńska zał. III
5	Gronostaj	Mustela erminea	Ochrona częściowa, Światowa Czerwona księga (LC), Konwencja Berneńska zał. III
6	Kuna domowa	Martes foina	Światowa Czerwona księga (LC), Konwencja Berneńska zał. III
7	Kuna leśna	Martes martes	Światowa Czerwona księga (LC), Konwencja Berneńska zał. III
8	Lis	Vulpes vulpes	Światowa Czerwona księga (LC)
9	Tchórz zwyczajny	Mustela putorius	Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Siedliskowa zał. V, Konwencja Berneńska zał. III
10	Wydra	Lutra lutra	Ochrona częściowa, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Siedliskowa zał. II i IV, Światowa Czerwona księga (NT), Konwencja Berneńska zał. II
	ZAJĄCOKSZTAŁTNE	LAGOMORPHA
11	Zając szarak	Lepus europaeus	Światowa Czerwona księga (LC)
	GRYZONIE	RODENTIA
12	Bóbr europejski	Castor fiber	Ochrona częściowa, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Siedliskowa zał. II i IV, Konwencja Berneńska zał. III
13	Wiewiórka pospolita	Sciurus vulgaris	Ochrona częściowa, Światowa Czerwona księga (LC), Konwencja Berneńska zał. III
	PTAKI	AVES
	BLASZKODZIOBE	ANSERIFORMES
14	Krzyżówka	Anas platyrhynchos	Światowa Czerwona księga (LC)
	JERZYKOWE	APODIFORMES
15	Jerzyk	Apus apus	Ochrona ścisła czynna, Światowa Czerwona księga (NT)
	SIEWKOWE	CHARADRIIFORMES
16	Czapla siwa	Ardea cinerea	Ochrona częściowa, Światowa Czerwona księga (LC)
17	Czajka	Vanellus vanellus	Ochrona ścisła czynna, Światowa Czerwona księga (NT), Dyrektywa Ptasia zał. II
18	Śmieszka	Chroicocephalus ridibundus	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
	BRODZĄCE	CICONIIFORMES
19	Bocian biały	Ciconia ciconia	Ochrona ścisła czynna, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Ptasia zał. I
	GOŁĘBIOWE	COLUMBIFORMES
20	Grzywacz	Columba palumbus	Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Ptasia zał. II, Konwencja Berneńska zał. III
21	Sierpówka	Streptopelia decaocto	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Ptasia zał. II,
	KRASKOWE	CORACIIFORMES
22	Zimorodek	Alcedo atthis	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Ptasia zał. I
	KUKUŁKOWE	CUCULIFORMES
23	Kukułka	Cuculus canorus	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
	SZPONIASTE	FALCONIFORMES
24	Jastrząb	Accipiter gentilis	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
25	Krogulec	Accipiter nisus	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
26	Myszołów	Buteo buteo	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
27	Pustułka	Falco tinnunculus	Ochrona ścisła czynna, Światowa Czerwona księga (LC)
	GRZEBIĄCE	GALLIFORMES
28	Bażant	Phasianus colchicus	Światowa Czerwona księga (LC)
	ŻURAWIOWE	GRUIFORMES
29	Derkacz	Crex crex	Ochrona ścisła czynna, Światowa Czerwona księga (LC)
30	Kokoszka	Gallinula chloropus	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Ptasia zał. II
	WRÓBLOWE	PASSERIFORMES
31	Wrona siwa	Corvus cornix	Ochrona częściowa
32	Sroka	Pica pica	Ochrona częściowa, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Ptasia zał. II
33	Raniuszek	Aegithalos caudatus	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
34	Skowronek	Alauda arvensis	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Ptasia zał. II
35	Pełzacz leśny	Certhia familiaris	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
36	Sójka	Garrulus glandarius	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Ptasia zał. II
37	Trznadel	Emberiza citrinella	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
38	Potrzos	Emberiza schoeniclus	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
39	Makolągwa	Carduelis cannabina	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
40	Szczygieł	Carduelis carduelis	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
41	Dzwoniec	Chloris chloris	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
42	Grubodziób	Coccothraustes coccothraustes	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
43	Zięba	Fringilla coelebs	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
44	Kulczyk	Serinus serinus	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
45	Oknówka	Delichon urbicumran	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
46	Dymówka	Hirundo rustica	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
47	Gąsiorek	Lanius collurio	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Ptasia zał. I
48	Świergotek łąkowy	Anthus pratensis	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
49	Pliszka siwa	Motacilla alba	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
50	Pliszka górska	Motacilla cinerea	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
51	Muchołówka szara	Muscicapa striata	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
52	Wilga	Oriolus oriolus	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
53	Modraszka	Cyanistes caeruleus	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
54	Bogatka	Parus major	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
55	Sosnówka	Periparus ater	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
56	Czarnogłówka	Poecile montanus	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
57	Sikora uboga	Poecile palustris	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
58	Wróbel	Passer domesticus	Ochrona ścisła czynna, Światowa Czerwona księga (LC), Konwencja Berneńska zał. III
59	Kowalik	Sitta europaea	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
60	Szpak	Sturnus vulgaris	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Ptasia zał. II
61	Łozówka	Acrocephalus palustris	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
62	Zaganiacz	Hippolais icterina	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
63	Strumieniówka	Locustella fluviatilis	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
64	Pierwiosnek	Phylloscopus collybita	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
65	Piecuszek	Phylloscopus trochilus	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
66	Kapturka	Sylvia atricapilla	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
67	Cierniówka	Sylvia communis	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
68	Piegża	Sylvia curruca	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
69	Strzyżyk	Troglodytes troglodytes	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
70	Rudzik	Erithacus rubecula	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
71	Kopciuszek	Phoenicurus ochruros	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
72	Pokląskwa	Saxicola rubetra	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
73	Kos	Turdus merula	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Ptasia zał. II
74	Śpiewak	Turdus philomelos	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Ptasia zał. II
75	Kwiczoł	Turdus pilaris	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Ptasia zał. II
76	Paszkot	Turdus viscivorus	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
	DZIĘCIOŁOWE	PICIFORMES
77	Dzięcioł duży	Dendrocopos major	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
78	Dzięciołek	Dendrocopos minor	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC)
79	Dzięcioł czarny	Dryocopus martius	Ochrona ścisła czynna, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Ptasia zał. I
80	Dzięcioł zielony	Picus viridis	Ochrona ścisła czynna, Światowa Czerwona księga (LC)
	GADY	REPTILIA
	ŁUSKONOŚNE	SQUAMATA
81	Zaskroniec zwyczajny	Natrix natrix	Ochrona częściowa, Światowa Czerwona księga (LC)
82	Jaszczurka zwinka	Lacerta agilis	Ochrona częściowa, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Siedliskowa zał. IV, Konwencja Berneńska zał. II
83	Jaszczurka żyworodna	Zootoca vivipara	Ochrona częściowa, Światowa Czerwona księga (LC)
	PŁAZY	AMPHIBIA
	PŁAZY BEZOGONOWE	ANURA
84	Ropucha szara	Bufo bufo	Ochrona częściowa, Światowa Czerwona księga (LC)
85	Żaba wodna	Pelophylax esculentus (Rana esculenta)	Ochrona częściowa, Dyrektywa Siedliskowa zał. V
86	Żaba jeziorkowa	Pelophylax lessonae (Rana lessonae)	Ochrona częściowa, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Siedliskowa zał. IV
87	Żaba śmieszka	Pelophylax ridibundus (Rana ridibunda)	Ochrona częściowa, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Siedliskowa zał. V
88	Żaba trawna	Rana temporaria	Ochrona częściowa, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Siedliskowa zał. V
89	Rzekotka drzewna	Hyla arborea	Ochrona ścisła czynna, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Siedliskowa zał. IV, Konwencja Berneńska zał. II
90	Żaba zwinka	Rana dalmatina	Ochrona ścisła, Światowa Czerwona księga (LC), Dyrektywa Siedliskowa zał. IV, Konwencja Berneńska zał. II
	PŁAZY OGONIASTE	CAUDATA
91	Traszka zwyczajna	Lissotriton vulgaris (Triturus vulgaris)	Ochrona częściowa, Światowa Czerwona księga (LC)
	RYBY PROMIENIOPŁETWE	ACTINOPTERYGII
	KARPIOKSZTAŁTNE	CYPRINIFORMES
92	Karp	Cyprinus carpio	Światowa Czerwona księga (VU)
93	Kleń	Squalius cephalus	Światowa Czerwona księga (LC)
94	Strzebla potokowa	Phoxinus phoxinus	Światowa Czerwona księga (LC)
	ŁOSOSIOKSZTAŁTNE	SALMONIFORMES
95	Pstrąg potokowy	Salmo trutta m.fario	Światowa Czerwona księga (LC)
	MAŁŻE	BIVALVIA
	*	UNIONOIDEA
96	Skójka gruboskorupowa	Unio crassus	Ochrona ścisła czynna, Polska czerwona księga (EN), Światowa Czerwona księga (EN), Dyrektywa Siedliskowa zał. II i IV, Konwencja Berneńska zał. II
	ŚLIMAKI	GASTROPODA
	PŁUCODYSZNE	PULMONATA
97	Bursztynka pospolita	Succinea putris	Światowa Czerwona księga (LC)
98	Ślimak winniczek	Helix pomatia	Ochrona częściowa, Światowa Czerwona księga (LC), Konwencja Berneńska zał. III
99	Ślimak zaroślowy	Arianta arbustorum	Światowa Czerwona księga (LC)
100	Wstężyk gajowy	Cepaea nemoralis	Światowa Czerwona księga (LC)
	PANCERZOWCE	MALACOSTRACA
	DZIESIĘCIONOGI	DECAPODA
101	Rak rzeczny (szlachetny)	Astacus astacus	Ochrona częściowa, Polska czerwona księga (VU), Światowa Czerwona Księga (VU), Dyrektywa Siedliskowa zał. V, Konwencja Berneńska zał. III
	OWADY	INSECTA
	MOTYLE	LEPIDOPTERA
102	Czerwończyk nieparek	Lycaena dispar	Ochrona ścisła, Polska czerwona księga (LR), Światowa Czerwona Księga (NT), Dyrektywa Siedliskowa zał. II i IV, Konwencja Berneńska zał. III
103	Mieniak strużnik	Apatura ilia	Światowa Czerwona Księga (LC)
104	Modraszek nausitous	Maculinea nausithous	Ochrona ścisła czynna, Polska czerwona księga (LR), Światowa Czerwona księga (NT), Dyrektywa Siedliskowa zał. II i IV, Konwencja Berneńska zał. III
105	Modraszek telejus	Maculinea teleius	Ochrona ścisła czynna, Polska czerwona księga (LR), Światowa Czerwona księga (NT), Dyrektywa Siedliskowa zał. II i IV, Konwencja Berneńska zał. III
106	Paź królowej	Papilio machaon	Światowa Czerwona Księga (LC)
107	Przestrojnik trawnik	Aphantopus hyperantus	Światowa Czerwona Księga (LC)
108	Rusałka admirał	Vanessa atalanta	Światowa Czerwona Księga (LC)
109	Rusałka pokrzywnik	Aglais urticae	Światowa Czerwona Księga (LC)
110	Zorzynek rzeżuchowiec	Anthocharis cardamines	Światowa Czerwona Księga (LC)
	WAŻKI	ODONATA
111	Świtezianka dziewica	Calopteryx virgo	Światowa Czerwona Księga (LC)
112	Ważka płaskobrzucha	Libellula depressa	Światowa Czerwona Księga (LC)

Dalej

Cenne typy siedlisk

Poniżej lista cennych typów siedlisk występujących na terenie użytku ekologicznego "Dolina Wilgi".

Kod siedliska	Opis
	KORYTO RZEKI WILGI (z przylegającymi zadrzewieniami)
	Lasy łęgowe
91E0	Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe Cenne gatunki roślin: Pierwiosnka wyniosła (Primula elatior) częściowo chroniony Wyka zaroślowa (Vicia dumetorum) Polska czerwona lista (NT-bliski zagrożenia) Skrzyp olbrzymi (Equisetum telmateia) chroniony do 2014 r.
91F0	Lasy łęgowe dębowo-wiązowo-jesionowe Cenne gatunki roślin: Pierwiosnka wyniosła (Primula elatior) częściowo chroniony Wyka zaroślowa (Vicia dumetorum) Polska czerwona lista (NT-bliski zagrożenia) Skrzyp olbrzymi (Equisetum telmateia) chroniony do 2014 r.
	OBSZAR 1 (bezpośrednio przylegający do zalesionego koryta Wilgi)
	Kompleks wilgotnych zbiorowisk łąkowo-szuwarowych
	Łąki ostrożeniowe (zespół Cirsietum rivularis) Cenne gatunki zwierząt: Gąsiorek (Lanio collurio)
	Zespół sitowia leśnego (Scirpetum sylvatici) Cenne gatunki zwierząt: Gąsiorek (Lanio collurio)
	Szuwary wielkoturzycowe (Magnocaricion) zwłaszcza fitocenozy zespołu turzycy zaostrzonej (Caricetum gracilis) Cenne gatunki zwierząt: Gąsiorek (Lanio collurio)
	Ziołorośla wiązówkowe reprezentujące klasycznie wykształcony zespół Filipendulo-Geranietum Cenne gatunki zwierząt: Gąsiorek (Lanio collurio)
	Łąka świeża
6510	Niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie - zespół rajgrasu wyniosłego (Arrhenatheretum elatioris) Cenne gatunki roślin: Krwiściąg lekarski (Sanguisorba officinalis) gatunek kluczowy dla populacji podawanych z rejonu inwentaryzacji rzadkich gatunków motyli Cenne gatunki zwierząt: Modraszek telejus (Phengaris teleius) Gąsiorek (Lanius collurio)
	OBSZAR 2
	Las grądowy
9170	Grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny - zespół Tilio-Carpinetum Cenne gatunki roślin: Lilia złotogłów (Lilium martagon) ochrona ścisła Cenne gatunki zwierząt: Dzięcioł czarny (Dryocopus martius) ochrona ścisła. Wymaga ochrony czynnej.
	Kompleks zbiorowisk łąkowych w tym łąk wilgotnych (rz. Molinietalia)
	Łąki świeże ze związku Arrhenahheion zwłaszcza fitocenozy zespołu wyczyńca łąkowego (Alopecuretum pratensis) Cenne gatunki roślin: Skrzyp olbrzymi (Scripetum sylvatici) ochrona do 2014 r. Cenne gatunki zwierząt: Derkacz (Crex crex) Gąsiorek (Lanius collurio)
	Łąki ostrożeniowe – zespół Cirsietum rivularis Cenne gatunki roślin: Skrzyp olbrzymi (Scripetum sylvatici) ochrona do 2014 r. Cenne gatunki zwierząt: Derkacz (Crex crex) Gąsiorek (Lanius collurio)
	Zespół sitowia leśnego (Scripetum sylvatici) Cenne gatunki roślin: Skrzyp olbrzymi (Scripetum sylvatici) ochrona do 2014 r. Cenne gatunki zwierząt: Derkacz (Crex crex) Gąsiorek (Lanius collurio)
	Las łęgowy nad lewym dopływem Wilgi z płatami z dominacją skrzypu olbrzymiego
91E0	Lasy łęgowe i nadrzeczne zarośla wierzbowe Cenne gatunki roślin: Lilia złotogłów (Lilium martagon) ochrona ścisła Mokradłoszka zaostrzona (Callirgonella cuspidata) ochrona częściowa Skrzyp olbrzymi (Scripetum sylvatici) ochrona do 2014 r. Cenne gatunki zwierząt: Derkacz (Crex crex) Dzięcioł czarny (Dryocopus martius) ochrona ścisła. Wymaga ochrony czynnej. Gąsiorek (Lanius collurio)
	OBSZAR 3
	Płaty ziołorośli lepiężnikowych – zespół Phalarido-Petasitetum hybridi
6430	Ziołorośla górskie i ziołorośla nadrzeczne Cenne gatunki roślin: Mokradłoszka zaostrzona (Callirgonella cuspidata) ochrona częściowa Mitrówka (smardz) półwolna (Morchella gigas) częściowo chroniona i zamieszczona na czerwonej liście grzybów z kategorią R-rzadki
	Płaty łąk ostrożeniowych (Cirsietum rivularis) Cenne gatunki roślin: Mokradłoszka zaostrzona (Callirgonella cuspidata) ochrona częściowa Mitrówka (smardz) półwolna (Morchella gigas) częściowo chroniona i zamieszczona na czerwonej liście grzybów z kategorią R-rzadki
	Ziołorośla wiązówkowe (zw. Filpendulion) Cenne gatunki roślin: Mokradłoszka zaostrzona (Callirgonella cuspidata) ochrona częściowa Mitrówka (smardz) półwolna (Morchella gigas) częściowo chroniona i zamieszczona na czerwonej liście grzybów z kategorią R-rzadki
	OBSZAR 4
	Płaty ziołorośli lepiężnikowych – zespół Phalarido-Petasitetum hybridi
6430	Ziołorośla górskie i ziołorośla nadrzeczne Cenne gatunki roślin: Mokradłoszka zaostrzona (Callirgonella cuspidata) ochrona częściowa Krwiściąg lekarski (Sanguisorba officinalis) (niezbyt licznie) – gatunek kluczowy dla populacji podawanych z rejonu inwentaryzacji rzadkich gatunków motyli
	OBSZAR 5
	Kompleks zbiorowisk łąkowo-szuwarowych
	Płaty szuwarów wielkoturzycowych (zw. Magnocaricion), płat łąki ostrożeniowej (zespół Cirsietum rivularis), łąka z sitowiem leśnym (zespół Scirpetum sylvaatici), płaty kosaćca żółtego (Iridetum pseudacori), ziołorośla wiązówkowe (zw. Filipendulion) Cenne gatunki zwierząt: Derkacz (Crex crex) Czerwończyk nieparek (Lycaena dispar)
	Łozowiska
	Płaty łozowisk (zespół Salicetum pentandro-cinereae) Cenne gatunki zwierząt: Derkacz (Crex crex) Czerwończyk nieparek (Lycaena dispar)
	OBSZAR 6
	Łąki z dużym udziałem krwiściągu lekarskiego
	Płaty łąk ze szczególnie dużym udziałem krwiściągu lekarskiego (Sanguisorba officinalis) Cenne gatunki roślin: Krwiściąg lekarski (Sanguisorba officinalis) licznie ! gatunek kluczowy dla populacji podawanych z rejonu inwentaryzacji rzadkich motyli. Cenne gatunki zwierząt: Modraszek telejus (Phengaris teleius) Modraszek nausitous (Phengaris nausithous)
	Wilgotne łąki w tym płat łąki ostrożeniowej (Cirsietum rivularis) Cenne gatunki roślin: Krwiściąg lekarski (Sanguisorba officinalis) licznie ! gatunek kluczowy dla populacji podawanych z rejonu inwentaryzacji rzadkich motyli. Cenne gatunki zwierząt: Modraszek telejus (Phengaris teleius) Modraszek nausitous (Phengaris nausithous)
	Łozowiska
	Płaty łozowisk (zespół Salicetum pentandro-cinereae) Cenne gatunki zwierząt: Derkacz (Crex crex) Czerwończyk nieparek (Lycaena dispar)
	OBSZAR 7
	Łąki z dużym udziałem krwiściągu lekarskiego
	Płaty łąk ze szczególnie dużym udziałem krwiściągu lekarskiego (Sanguisorba officinalis) Cenne gatunki roślin: Krwiściąg lekarski (Sanguisorba officinalis) licznie ! gatunek kluczowy dla populacji podawanych z rejonu inwentaryzacji rzadkich motyli. Cenne gatunki zwierząt: Modraszek telejus (Phengaris teleius) Modraszek nausitous (Phengaris nausithous)
	Wilgotne łąki w tym płat łąki ostrożeniowej (Cirsietum rivularis) Cenne gatunki roślin: Krwiściąg lekarski (Sanguisorba officinalis) licznie ! gatunek kluczowy dla populacji podawanych z rejonu inwentaryzacji rzadkich motyli. Cenne gatunki zwierząt: Modraszek telejus (Phengaris teleius) Modraszek nausitous (Phengaris nausithous)
	Łąka świeża zespół rajgrasu wyniosłego (Arrhenatherum elatius)
6510	Niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie Cenne gatunki roślin: Krwiściąg lekarski (Sanguisorba officinalis) licznie ! gatunek kluczowy dla populacji podawanych z rejonu inwentaryzacji rzadkich motyli. Cenne gatunki zwierząt: Modraszek telejus (Phengaris teleius) Modraszek nausitous (Phengaris nausithous)
	OBSZAR 8
	Łąki z dużym udziałem krwiściągu lekarskiego
	Płaty łąk ze szczególnie dużym udziałem krwiściągu lekarskiego (Sanguisorba officinalis) Cenne gatunki roślin: Krwiściąg lekarski (Sanguisorba officinalis) licznie ! gatunek kluczowy dla populacji podawanych z rejonu inwentaryzacji rzadkich motyli. Cenne gatunki zwierząt: Modraszek telejus (Phengaris teleius) Modraszek nausitous (Phengaris nausithous) Czerwończyk nieparek (Lycaena dispar)
	Płat ziołorośli lepiężnikowych (zespół Phalarido-Petasitetum hybridi)
	Płat ziołorośli lepiężnikowych (zespół Phalarido-Petasitetum hybridi) Cenne gatunki roślin: Krwiściąg lekarski (Sanguisorba officinalis) licznie ! gatunek kluczowy dla populacji podawanych z rejonu inwentaryzacji rzadkich motyli. Cenne gatunki zwierząt: Modraszek telejus (Phengaris teleius) Modraszek nausitous (Phengaris nausithous) Czerwończyk nieparek (Lycaena dispar)
	OBSZAR 9
	Łąki z dużym udziałem krwiściągu lekarskiego
	Płaty łąk ze szczególnie dużym udziałem krwiściągu lekarskiego (Sanguisorba officinalis) Cenne gatunki roślin: Krwiściąg lekarski (Sanguisorba officinalis) licznie ! gatunek kluczowy dla populacji podawanych z rejonu inwentaryzacji rzadkich motyli, Turzyca Hartmana (Carex hartmanii) polska czerwona lista (NT-bliski zagrożenia) ustępuje w wielu rejonach Polski (w tym w okolicach Krakowa) ze względu na zanik jej siedlisk.
	Kompleks wilgotnych zbiorowisk łąkowo-szuwarowych
	Płat łąki ostrożeniowej (Cirsietum rivularis) Cenne gatunki roślin: Krwiściąg lekarski (Sanguisorba officinalis) licznie ! gatunek kluczowy dla populacji podawanych z rejonu inwentaryzacji rzadkich motyli, Turzyca Hartmana (Carex hartmanii) polska czerwona lista (NT-bliski zagrożenia) ustępuje w wielu rejonach Polski (w tym w okolicach Krakowa) ze względu na zanik jej siedlisk.
	Płat wilgotnej łąki z ziołoroślami wiązówkowymi (zw. Filipendulion) Cenne gatunki roślin: Krwiściąg lekarski (Sanguisorba officinalis) licznie ! gatunek kluczowy dla populacji podawanych z rejonu inwentaryzacji rzadkich motyli, Turzyca Hartmana (Carex hartmanii) polska czerwona lista (NT-bliski zagrożenia) ustępuje w wielu rejonach Polski (w tym w okolicach Krakowa) ze względu na zanik jej siedlisk.
	Płaty szuwarów wielkoturzycowych (zw. Magnocaricion) Cenne gatunki roślin: Krwiściąg lekarski (Sanguisorba officinalis) licznie ! gatunek kluczowy dla populacji podawanych z rejonu inwentaryzacji rzadkich motyli, Turzyca Hartmana (Carex hartmanii) polska czerwona lista (NT-bliski zagrożenia) ustępuje w wielu rejonach Polski (w tym w okolicach Krakowa) ze względu na zanik jej siedlisk.
	Płaty szuwarów trzcinowych (zw. Phragmition) przylegające do niewielkiego zbiornika wodnego Cenne gatunki roślin: Krwiściąg lekarski (Sanguisorba officinalis) licznie ! gatunek kluczowy dla populacji podawanych z rejonu inwentaryzacji rzadkich motyli, Turzyca Hartmana (Carex hartmanii) polska czerwona lista (NT-bliski zagrożenia) ustępuje w wielu rejonach Polski (w tym w okolicach Krakowa) ze względu na zanik jej siedlisk.
	OBSZAR 10
	Staw
	Staw - miejsce rozrodu płazów Cenne gatunki zwierząt: Żaby zielone
	OBSZAR 11
	Staw
	Staw - miejsce rozrodu płazów Cenne gatunki zwierząt: Żaba trawna (Rana temporaria) Ropucha szara (Bufo bufo) Rzekotka drzewna (Hyla arborea) Traszka zwyczajna (Lissotriton vulgaris)
	OBSZAR 12
	Łąki z dużym udziałem krwiściągu lekarskiego
	Łąki z dużym udziałem krwiściągu lekarskiego (Sanguisorba officinalis) Cenne gatunki roślin: Krwiściąg lekarski (Sanguisorba officinalis) dość licznie gatunek kluczowy dla populacji podawanych z rejonu inwentaryzacji rzadkich motyli. Turzyca Hartmana (Carex hartmanii) polska czerwona lista (NT-bliski zagrożenia) ustępuje w wielu rejonach Polski (w tym w okolicach Krakowa) ze względu na zanik jej siedlisk. Cenne gatunki zwierząt: Modraszek telejus (Phengaris teleius) Modraszek nausitous (Phengaris nausithous)
	Obszary o wybitnych walorach przyrodniczych, proponowane do objęcia ochroną poza korytem Wilgi
	Murawy kserotermiczne
6210	Płat murawy kserotermicznej. Występuje tu szereg gatunków ciepło- i wapieniolubnych, dla których jest to jedyne miejsce występowania w tym rejonie, często są to rośliny niebyt częste lub rzadkie w całych Karpatach.

Dalej

Lidia Sałabun

Pani Lidia z wykształcenia jest geografem, z zawodu nauczycielem przyrody, z zamiłowania poetką. Od lat pisze wiersze o różnorodnej tematyce: refleksyjne, edukacyjne, zabawne, często związane z ziemią wielicką.

Jest autorką kilku tomików poezji: "Słowem malowane" (2009), "Czas zatrzymany" (2011), "Opłotkami pamięci" (2018), "Czas na powroty" (2022), oraz kilku książek dla dzieci: "Antosiowe opowieści" (we wpółpracy ze swoimi wnukami).

W swojej poezji pani Lidia przenosi nas do krainy dzieciństwa, i trudno powiedzieć czy swojego, czy może naszego. Zaś jej wspomnienia nierozerwalnie związane są z Doliną Wilgi, gdzie się wychowała. W wierszach pani Lidii zobaczymy zapadający zmrok nad łąkami i pastwiskami, usłyszymy pochukiwanie sowy, poczujemy zapach polnych kwiatów. Przeniesiemy się do świata widzianego oczami dziecka, którym zachwyca się dojrzała kobieta.

Zapraszamy do chwili refleksji z wierszami pani Lidii.

Dalej

Wiersze

• O czym Wilga z wilgą gada
• Wilga
• Nadwilżańskie łąki
• Poręby
• U Matki Boskiej Podstolskiej
• Rajskie łąki
• Kwiecień
• Majowa sielanka
• Jesiennie
• Duma zaduma
• Szarówka jesienna
• W jesiennym teatrze

Dalej

Teksty poetyckie

• Porąbka
• Za kołem
• Pastwisko
• Droga do Boga

Dalej

Lidia Sałabun

Lidia Sałabun

Lidia Sałabun

Lidia Sałabun

Lidia Sałabun

Lidia Sałabun

Lidia Sałabun

Lidia Sałabun

Lidia Sałabun

Lidia Sałabun

Lidia Sałabun

Lidia Sałabun

 

Porąbka przysiadła pod miedzą na południowym zboczu, przy koślawej ścieżce, co schodziła w stronę rzeki. Był to zagajnik, zapewne ostatni fragment niegdysiejszych lasów. Miejsce urocze. Roztaczał się stamtąd piękny widok na rozległą dolinę Wilgi, która zmierzała ku zachodowi wijąc się wśród zarośli i zielonych łąk. Za rzeką wstępowały schodami do samego nieba zagony pól, rozdzielane co jakiś czas schodzącymi w dół krzywnicami.

Porąbka była z pogranicza dwóch światów; tego przeszłego, które tkwiło w naszej świadomości jako miejsce mroczne i tajemnicze oraz uroczyska, które wabiło swoim klimatem. A że tamtędy biegła ścieżka na skróty, toteż chodziło się nią dla wygody, choć z duszą na ramieniu. Tworzyły ją zaledwie trzy drzewa oraz gąszcz krzewów czeremchy i leszczyny. Od południowej strony rósł niezbyt okazały dąb, od północnej olsza, a pośrodku ulokowała się olbrzymia lipa. To ona strzegła tajemnicy tego miejsca.

Lipa była wyjątkowa, jaka nie rosła nigdzie w okolicy. Miała kształt kolumny wznoszącej się prosto do nieba. Gruby jej pień od dołu do góry porośnięty był krótkimi gałązkami. Dopiero na samym wierzchołku konary były większe i tworzyły coś na kształt korony, co wyglądało jak pióropusz na wielkanocnej palmie. Cała ta kolumna powstała przez coroczne obcinanie bocznych gałęzi dla kwiatu lipowego, który suszono na jesienno-zimowe herbatki, chrust zaś przeznaczano na opał. Drzewo więc pięło się wciąż wyżej i wyżej nieśmiało wypuszczając odrosty, pokrywające piętrami młodych pędów cały pień, a którym nigdy nie dane było przerodzić się w grubsze konary. Lipa była monumentalna, królowała nad cała okolicą, toteż często zastępowano określenie Porąbka na „przy lipie”. W jej cieniu działy się dziwne rzeczy. Z czasem drzewo zaczęło się krzywić pod ciężarem czasu i wiatru, który najczęściej wiał tu z zachodu szeroką doliną, z większą niż gdzie indziej siłą, nie napotykając po drodze na żadne przeszkody.

Pod lipą nieśmiało ulokował się dąb, był jak młodszy brat, który szuka oparcia i godzi się na podrzędną rolę. Czeka na swój czas. Gałęzie wypuścił więc tylko w jedną stronę, tam gdzie nie wadził nikomu, ale miejsce miał przednie; południowy stok, on w pierwszym szeregu, więc widoki zapewnione. Był drzewem jasnym. Wysoki, choć niegruby jeszcze pień wygrzewał się do słońca, na nim niezgrabna korona złożona z kilku konarów niedostępnych z ziemi. Mimo wszystko też był tu panem ciemnych tajemnic przeszłości.

Zaś olsza była drzewem strażnikiem. Zgrabna wzrostem i kształtem. Taka skrojona na miarę. Jej rola ograniczała się do świadczenia gdzie granica stoi. Pewnie dawno by ją wycięto, żeby nie cieniowała, gdyby nie jej misja. Rosła bowiem na granicy sadu i zagonów pól.

Porąbka wabiła swoim urokiem, ale nie każdy miał odwagę zapuszczać się tamtędy samotnie. Kiedy tylko stopniały śniegi szukało się tam wiosny. Porąbka była wtedy świetlista i trójkolorowa; żółte kwiaty ziarnopłonu i złoci zdawały się konkurować z promieniami słońca. Żółta była nawet część zawilców, pozostałe, białą pianą uszczelniały ziemię. Między nimi zawsze zdołały wcisnąć się fioletowo-niebieskie miodunki„cyganki” i kokorycz czyli „koniki”, które wskoczyły tam na popas. Późną wiosną pod dębem w sąsiedztwie ostrężyn zakwitały konwalie. Ich narodziny były co roku wyglądane, ponieważ były to jedyne leśne konwalie w okolicy. W maju Porąbka tonęła w powodzi kwiecia korciny, jak tu nazywano czeremchę. Jej białe grona pokrywały dokładnie gałęzie tworząc kopy białego puchu; w ciągu dnia głośnego i ruchliwego od rojów pszczół i innych owadów, wieczorem odurzającego zapachem. Zaś późnym latem korcina częstowała cierpkimi jagodami, które smakowały nie tylko ptakom. W tym samym czasie zaczynała dojrzewać leszczyna. Rozsiadła się ona najbujniej na obrzeżach zagajnika, więc jej małe orzeszki były dostępne dla każdego, kto tamtędy przechodził. Od południowej strony pod samym dębem rósł niewielki krzak jeżyn z gatunku popielic. Jego łukowato wygięte pędy szczelnie pokryte liśćmi opadały łagodnie ku ziemi, tworząc rodzaj dachu, na którym dojrzewały fioletowo-mgliste kuleczki o niebiańskim smaku. A poniżej wystawiony do słońca wygrzewał się sucholubny trawnik, który rozkwitał żółtym bukietem dziurawca. Porąbka przyciągała wtedy niejednego, ale strach było chodzić tam samotnie, bowiem było to miejsce tajemne, w którym straszyło.

Co jakiś czas opowiadano o niezwykłym spotkaniu z kobietą. Była widziana o różnych porach dnia i nocy. Czasem stała pod lipą odwrócona tyłem, wołana nie reagowała. Innym razem spotykano ją nieopodal na ścieżce. Podczas omijania zniknęła. Widywano również inne postacie, których nie udało się rozpoznać zanim rozpłynęły się w powietrzu. Albo to, jak w czasie księżycowej nocy, kiedy do późna pracowano w sąsiedztwie przy żniwach, ktoś rzucał z tamtego miejsca, a na pewno tam nikogo nie było. Opowieści te ożywały co jakiś czas pod wpływem nowych dziwnych zdarzeń i przekazywane z ust do ust krążyły wśród okolicznych mieszkańców, a że były przedstawiane tak szczegółowo i wiarygodnie, to nie sposób było im zaprzeczyć. Po każdym takim spotkaniu wracano na to miejsce i szukano jakichkolwiek śladów. Te dziwne zjawiska tłumaczono obecnością cmentarza na tamtym miejscu w odległej przeszłości. Cmentarza, którego nikt nie pamiętał, a wszelkie ślady po nim dawno zostały zatarte, ale wieści przekazywane z pokolenia na pokolenie stały się w końcu dla wielu prawdą. Zgadzano się więc z tym, że pewnie tu był, choć pozostały spory, co do jego ścisłej lokalizacji, bowiem jeszcze za życia ostatnich świadków poniżej stał stary czarny krzyż, który być może wskazywał na miejsce cmentarzyska. Prawda czy legenda? Było to miejsce na pewno tajemnicze i takie pozostało do dziś, pośród bezkresu pól, które otaczają go ze wszystkich stron. I chociaż jest to miejsce przy ścieżce, to niejeden woli go z daleka omijać.

A lipa?

Lipę kilka lat temu powaliła burza; roztrzaskał piorun, złamała wichura, więc teraz odrasta nieśmiało pod dębem, który odtąd króluje nad okolicą i strzeże jej mrocznej tajemnicy.

 

Uroczysko, gdzie Wilga płynęła głębszym niż gdzie indziej korytem podcinając z południowej strony wysokie zbocze, w którym odsłaniała malowniczo ułożone skały. Rzeka wyginała się w tym miejscu tworząc swego rodzaju pętlę ukrytą wśród gęstych zarośli. Na drugim brzegu dolina była płaska i szeroka, porośnięta rozległą łąką, za którą znajdował się staw i młyn wodny. Uroczysko to pełne było zakamarków. Biegła tamtędy wąwozem równoległym do rzeki, droga, która następnie wchodziła do koryta w miejscu, gdzie pętlę zamykał płytki bród. Przeprawiano się tu na drugi brzeg, który w tym miejscu był płaski i niski. Wnętrze zakola między drogą a rzeką stanowiła rozległa polana z wysokimi drzewami naokoło. To tu co roku rozbijali na kilka dni obozowisko Cyganie w czasie letniego wędrowania. Nieopodal, tuż przed załomem przez rzekę była przerzucona kłoda z koślawą poręczą, która służyła za most. Stąd pięła się pod górę krzywnicami, jak tu nazywano potoki, ścieżka. Wiodła ludzi na skróty do kościoła. Tu również zaraz za mostem rozciągała się spora polana, nad którą dach tworzyły wysokie jesiony i lipy. W ich cieniu w pewnej odległości od ścieżki posadowiony był wysoki drewniany krzyż, na pamiątkę i ku przestrodze. W tym miejscu bowiem dwoje kochanków odebrało sobie życie z miłości. W pobliżu, na pierwszym zakolu było kąpielisko tłoczne i gwarne w czasie wakacyjnych upałów i nikt z zażywających kąpieli nie myślał o dramacie sprzed lat, o którym opowiadali starsi i szumiały drzewa.

 

Pastwisko znajdowało się za ostatnimi domami wsi. Ciągnęło się wyniosłym wzniesieniem z północy na południe, opadając z jednej strony koślawym zboczem do strumyka, z którym wspinały się łagodnie pod górę, aż do horyzontu, zagony pól.

Było krzywe i garbate, jak wielbłąd. Po jego wierzchołku biegły, wydeptane przez ludzi ścieżki. Wytarte z trawy wyglądały jak sucha, popękana skórka razowego chleba. Prowadziły ludzi z odległych wsi do miasta.

Ziemia była tu nieurodzajna, więc trawa rosła licha. Wyskubana przez krowy do gołej ziemi świeciła łysinami wśród kłujących ostów, kęp wilczomleczy i pagórków mrowisk porośniętych macierzanką. Kwiatów było niewiele. Najczęściej koło drogi można było spotkać niebieski podróżnik i żółto kwitnący dziurawiec, a na samym wierzchołku zatrzęsienie było drżączek. Tam też rosło kilka, luźno rozrzuconych drzew, które dawały upragniony cień w gorące letnie dni. W kilku miejscach pastwisko było podmokłe. Tam trawa była bujniejsza, z kępami jeżogłówek i situ, z którego wyplatało się warkocze do popędzania krów.

Pastwisko to kraina dzieci. Krów było właściwie niewiele. Czasem w dzień wolny od pracy pasał się jeszcze koń. Tak naprawdę to krowami nikt się nie zajmował. Samotnie przemierzały zielone wertepy, spokojnie, krok za krokiem skubiąc powoli, ale dokładnie wyłysiałą trawę, skrupulatnie omijając wyspy trującego zielska i kłujących ostów.

Rzadko kiedy wchodziły sobie w paradę. Czasem tyko któraś przeskoczyła strumyk, który służył jako wodopój i poszła w szkodę, albo zechciała wcześniej wracać do domu. Ale zdarzało się to rzadko, więc było wiele czasu na zabawę. Letnie upalne dni, przed południem, spędzało się najczęściej w cieniu lip, czytając książki.

W południe, które codziennie ogłaszały dzwony pobliskiego kościoła, krowy wracały do obór, a dzieci na obiad. Drugi raz wypędzało się je późnym popołudniem. Wtedy najczęściej grywało się w piłkę na dole, gdzie były dwa dość płaskie place, które służyły przede wszystkim do tego celu.

Od południowego zachodu zbocze pastwiska było wyjątkowo strome, prawie pionowe. W dolnej części podcięte przez kamieniołom, w którym wydobywano kiedyś piaskowiec. Służył pewnie do budowy piwnic i fundamentów. Można było wspinać się po jego stromych ścianach dla zabawy, albo w poszukiwaniu poziomek, które ulokowały się bardzo wysoko i chociaż było ich niewiele, to zawsze dostarczały dużo radości. To tu najczęściej można było zobaczyć jaszczurki wylegujące się na słońcu. Spłoszone uciekały do norek, zostawiając czasem na trawie kawałek ogonka, na pamiątkę bliskiego spotkania. Tu rósł też niewielki krzak dzikiej róży, której blade anemiczne płatki zachwycały delikatnością koloru i woni.

Ale pastwisko to przede wszystkim bezkres. Wspaniale było stać na samej górze nad kamieniołomem i pochłaniać przestrzeń. Z lewej, południowej strony, w dole ciągnęła się w kierunku zachodnim zielona dolina Wilgi, z nadrzecznymi łąkami i zaroślami. A nad nią po drugiej stronie rzeki wspinały się po zboczu tarasy pól, aż do samego lasu, który rósł w oddali, pod samym niebem. Słońce zachodziło tu długo, wisząc nad polami po zachodniej stronie urwiska. W końcu chowało się za sadami sąsiedniej wsi, daleko na horyzoncie.

Była to kraina wolności. Nikt nikogo tutaj nie pilnował. Rzadko kiedy dorośli mieli czas, aby tu zaglądać, z wyjątkiem tych, którzy podążali do autobusu. Latem toczyło się tu życie towarzyskie od rana do wieczora. Dzieci były nie tylko miejscowe, ale również z miasta, które czas wakacji spędzały na wsi, u rodziny.

O zachodzie słońca pastwisko pustoszało, ale tylko na czas kolacji, po której przychodziło się jeszcze, aby strząsać z drzew chrabąszcze, którymi później karmiło się kury. Do domów wracaliśmy w ciemnościach, zjeżdżając po śliskiej od rosy trawie, potykając się o wystające kamienie na koślawej drodze. Towarzyszyły nam nikłe ogniki świetlików i muzyka świerszczowej orkiestry. I jeszcze ten chłód idący od rzeki, który gonił nas czym prędzej, smagając po gołych nogach i ramionach.

Pastwisko to słońce i lato. Nikt nie zaglądał tam w deszczowe dni, ani jesienią, kiedy rozpoczynała się nauka w szkołach. Zimą nie chodziło się tamtędy nawet do autobusu, szukając bardziej uczęszczanych dróg. Było tam pewnie równie pięknie, ale wtedy byliśmy gdzieindziej czekając kolejnego lata.

Wysoko nad Wilgą, wznosiło się do samego nieba, dostojnie niczym Syjon, kościelne wzgórze. Czuwało wraz z rosnącymi nieopodal wiecznymi brzozami, ulokowanymi tu dla nadziei, choć wśród szumu „memento…”, nad całą okolicą.

Głos jego dzwonów przypominał o porach codziennych obowiązków. W niedzielę i święta dawał nam dość czasu, aby zdążyć do Niego.

Bez zwłoki, krętymi ścieżkami schodziliśmy w dół, w stronę rzeki, zostawiając za sobą szarą prozę codzienności. Krzywa kłoda pozwalała odważnym przekroczyć Rubikon suchą nogą, ale zwycięstwo było dopiero połowiczne. Droga do celu była wciąż przed nami. Początkowo biegła łagodnie wśród zielonych łąk, delikatnie zapraszając do wspinaczki. Schody zaczynały się niezauważalnie trochę wyżej, za ostatnimi zaroślami. Prowadziły szerokimi tarasami pól, niczym ogrodami Semiramidy. Wyżej i wyżej wchodziliśmy po nich powoli, w milczeniu i z opuszczonymi głowami, oślepieni bijącą jasnością z tamtej strony. Przystawaliśmy na każdym z nich, aby bezkarnie oglądać się za siebie i napawać widokiem danym tylko tym, którzy się podjęli. Z każdym krokiem, u naszych stóp roztaczał się coraz większy świat. Wiosną pola były skąpane w zielonym kolorze nadziei, latem zaścielone obfitością plonów, oślepiały bogactwem purpury i złota jesienią. Zimą zaś uśpione i przykryte bielą – czekały.

Czasem zabrudzone błotem buty i dusze czyściliśmy przed wejściem, aby nie plamić majestatu świątyni. Ubrani w stroje „do kościoła”, zajmowaliśmy swoje, zawsze to samo miejsce, którego nikt nie wyznaczał.

Misterium czasu i miejsca było tu nierozłączne. Dźwięki dzwonków głosiły uroczystość święta, zatwierdzaną odgłosem organów. Rozjaśnione blaskiem świec ołtarze, płonęły w woni kadzideł nieziemską tajemniczością. Hymny, psalmy, podniesienie i komunia święta. Tylko Bóg był poza naszymi zmysłami, do wyobrażenia. A może inaczej?

Anioł Pański żegnał nas głośno dzwonami. Do domu wracaliśmy tą samą drogą, która była teraz zadziwiająco krótka. Biegła z góry na dół radośnie i lekko, podskakując w stronę niedzielnego obiadu.

Zapach kadzideł i melodie pieśni zabraliśmy na szczęście, ze sobą w świat.